Tác giả: Trung tá Hoàng Thế Duyệt - Ủy viên BTV Đảng ủy, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự xã Vị Xuyên, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang.
Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của việc xây dựng và phát huy “thế trận lòng dân” ở cơ sở trong củng cố nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trong bối cảnh mới. Trên cơ sở làm rõ khái niệm và ý nghĩa của “thế trận lòng dân”, bài viết đánh giá thực trạng, chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, thách thức, đặc biệt là tác động của các yếu tố kinh tế - xã hội và không gian mạng. Từ đó, bài viết định hướng một số giải pháp mang tính tổng thể nhằm củng cố niềm tin, tăng cường sự gắn bó giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, qua đó bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và nâng cao hiệu quả bảo vệ Tổ quốc trong tình hình hiện nay.
1. Đặt vấn đề
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, “lòng dân” luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là yếu tố quyết định tạo nên sức mạnh tổng hợp để vượt qua mọi khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh hiện nay, khi tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày càng cao, việc xây dựng và phát huy “thế trận lòng dân” trở thành vấn đề có ý nghĩa chiến lược. Đảng ta khẳng định, đây là nền tảng để củng cố vững chắc nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, ở một số địa phương, nhất là tại cơ sở, “thế trận lòng dân” vẫn còn bộc lộ hạn chế; niềm tin và sự đồng thuận xã hội có nơi chưa thật sự bền vững, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định chính trị - xã hội. Vì vậy, việc nghiên cứu và làm rõ vấn đề này có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn hiện nay.
2. Nội dung
2.1. Vai trò của “thế trận lòng dân” ở cơ sở
“Thế trận lòng dân” là một phạm trù mang tính chính trị - xã hội sâu sắc, phản ánh trạng thái tinh thần, ý chí và niềm tin của nhân dân được tổ chức, quy tụ và định hướng dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước nhằm tạo thành sức mạnh tổng hợp phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Về bản chất, “thế trận lòng dân” không chỉ là sự đồng thuận xã hội đơn thuần mà là sự kết tinh của lòng yêu nước, niềm tin chính trị, tinh thần đoàn kết và ý chí hành động của quần chúng nhân dân, được gắn kết trong mối quan hệ chặt chẽ giữa Đảng - Nhà nước - Nhân dân, trong đó nhân dân là chủ thể, trung tâm; Đảng giữ vai trò lãnh đạo, định hướng; Nhà nước tổ chức và quản lý thực hiện. Thực tiễn lịch sử cách mạng Việt Nam khẳng định, khi “lòng dân” được khơi dậy và phát huy đúng hướng sẽ trở thành nguồn sức mạnh to lớn, quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng, phù hợp với quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, “thế trận lòng dân” được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân, trở thành nền tảng chính trị - tinh thần để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, thế trận an ninh nhân dân, gắn với xây dựng thế trận lòng dân, xây dựng khu vực phòng thủ chủ động vững chắc”[1]. Ở cấp cơ sở, nó được biểu hiện thông qua mức độ tin tưởng, gắn bó của nhân dân với cấp ủy, chính quyền, sự đồng thuận xã hội và sự tham gia tích cực của nhân dân vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh; do đó, việc xây dựng “thế trận lòng dân” là một quá trình có tổ chức, mang tính hệ thống, phụ thuộc trực tiếp vào hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở.
Thứ nhất, “thế trận lòng dân” ở cơ sở là nền tảng vững chắc bảo đảm ổn định chính trị - xã hội. Ở cấp cơ sở - nơi trực tiếp gắn bó với đời sống của nhân dân, do vậy, mức độ tin tưởng, đồng thuận và gắn kết giữa nhân dân với cấp ủy, chính quyền có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn định xã hội. Khi “lòng dân” được củng cố, niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước được nâng cao, các chủ trương, chính sách sẽ được triển khai thuận lợi, hạn chế phát sinh mâu thuẫn, khiếu kiện, điểm nóng. Ngược lại, nếu “lòng dân” bị suy giảm, thiếu sự đồng thuận thì dễ dẫn đến bất ổn, bị các thế lực thù địch lợi dụng kích động, gây rối. Thực tiễn cho thấy, mọi biến động về an ninh, trật tự xã hội đều bắt nguồn từ cơ sở; do đó, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc chính là tạo dựng “gốc rễ” của sự ổn định chính trị - xã hội, là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững đất nước.
Trong điều kiện hiện nay, khi quá trình phát triển kinh tế - xã hội diễn ra nhanh chóng, kéo theo nhiều vấn đề mới nảy sinh, vai trò của “thế trận lòng dân” ở cơ sở càng trở nên quan trọng. Những vấn đề liên quan đến đất đai, môi trường, an sinh xã hội, chênh lệch lợi ích… nếu không được giải quyết kịp thời, thấu đáo sẽ dễ tích tụ thành mâu thuẫn, ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội. Khi đó, nếu thiếu sự đồng thuận của nhân dân, các vấn đề nhỏ có thể trở thành “điểm nóng”, gây tác động tiêu cực đến an ninh, trật tự. Ngược lại, khi chính quyền cơ sở làm tốt công tác dân vận, lắng nghe và giải quyết thỏa đáng nguyện vọng chính đáng của nhân dân, sẽ tạo được sự đồng thuận cao, biến “lòng dân” thành sức mạnh nội sinh to lớn. Chính sự đồng thuận này là yếu tố quyết định giúp duy trì ổn định chính trị - xã hội từ cơ sở, tạo nền tảng vững chắc cho việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Thứ hai, “thế trận lòng dân” là “lá chắn từ sớm, từ xa” trong bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh hiện nay, các nguy cơ đối với an ninh quốc gia không chỉ đến từ bên ngoài mà còn tiềm ẩn từ bên trong, đặc biệt là trên không gian mạng và trong đời sống xã hội. Khi nhân dân có nhận thức đúng, có niềm tin vững chắc và chủ động tham gia vào các hoạt động bảo vệ an ninh, trật tự, thì mỗi người dân sẽ trở thành một “pháo đài”, mỗi địa bàn cơ sở trở thành một “phòng tuyến” vững chắc. Nhờ đó, các âm mưu, hoạt động chống phá có thể được phát hiện, ngăn chặn từ sớm, từ xa, không để hình thành điểm nóng, không để bị động, bất ngờ. Đây chính là sự cụ thể hóa quan điểm “dựa vào dân để bảo vệ Tổ quốc”, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân.
Trong thực tiễn, “lá chắn lòng dân” được thể hiện sinh động thông qua sự tham gia tích cực của nhân dân vào các phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội tại địa bàn cơ sở. Khi người dân chủ động phát hiện, cung cấp thông tin, phối hợp với lực lượng chức năng trong phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật, thì hiệu quả bảo đảm an ninh, trật tự được nâng lên rõ rệt. Đặc biệt, trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng sử dụng không gian mạng để xuyên tạc, kích động, việc xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc sẽ tạo ra “hàng rào” phòng vệ từ bên trong, giúp nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước các thông tin xấu độc. Nhờ đó, không chỉ ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa mà còn góp phần giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Thứ ba, “thế trận lòng dân” là yếu tố quyết định hiệu quả của quốc phòng - an ninh và đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình”. Sức mạnh của quốc phòng và an ninh không chỉ được quyết định bởi tiềm lực kinh tế hay trang bị kỹ thuật mà trước hết và quan trọng nhất là sức mạnh của “lòng dân”. Khi nhân dân tin tưởng, đồng thuận và tích cực tham gia, các lực lượng chức năng sẽ có điều kiện thuận lợi để triển khai nhiệm vụ, phát huy sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ an ninh, trật tự. Đồng thời, “thế trận lòng dân” vững chắc cũng là “bức tường” ngăn chặn hiệu quả các luận điệu xuyên tạc, kích động của các thế lực thù địch, làm thất bại âm mưu chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Ngược lại, nếu “lòng dân” bị xói mòn thì đó sẽ là nguy cơ trực tiếp đe dọa đến nền tảng chính trị - xã hội, tạo điều kiện cho các hoạt động chống phá gia tăng.
Trong điều kiện hiện nay, khi các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, kết hợp với các thủ đoạn tinh vi trên không gian mạng nhằm tác động vào nhận thức, tâm lý xã hội, vai trò của “thế trận lòng dân” càng trở nên đặc biệt quan trọng. Một khi niềm tin của nhân dân được củng cố, sự đồng thuận xã hội được nâng cao, thì mọi âm mưu chống phá sẽ khó có thể phát huy tác dụng. Ngược lại, nếu xuất hiện những khoảng trống trong quản lý, những hạn chế trong công tác cán bộ, hay những bức xúc xã hội không được giải quyết kịp thời, sẽ tạo điều kiện để các thế lực thù địch lợi dụng, kích động, làm suy giảm “sức đề kháng” của xã hội. Vì vậy, xây dựng và phát huy “thế trận lòng dân” ở cơ sở không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là yếu tố mang tính quyết định đối với việc giữ vững ổn định chính trị, tăng cường sức mạnh quốc phòng - an ninh và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.
2.2. Thực trạng xây dựng “thế trận lòng dân” ở cơ sở hiện nay
Một là, nhận thức của các cấp ủy, chính quyền và nhân dân về vai trò của “thế trận lòng dân” không ngừng được nâng lên. Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng được đẩy mạnh, góp phần làm rõ vị trí, ý nghĩa của việc xây dựng “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là ở cơ sở, ngày càng đầy đủ và sâu sắc hơn, từ đó nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chính trị gắn với củng cố niềm tin của nhân dân. Đồng thời, nhân dân cũng ngày càng hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, tích cực tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự tại địa phương. Bên cạnh đó, việc cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng về xây dựng “thế trận lòng dân” đã được triển khai đồng bộ thông qua nhiều chương trình, kế hoạch sát với thực tiễn cơ sở. Các hoạt động tuyên truyền được đổi mới cả về nội dung và hình thức, phù hợp với từng đối tượng, từng địa bàn, góp phần tạo sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của toàn xã hội. Nhờ đó, “thế trận lòng dân” từng bước được củng cố vững chắc, trở thành nền tảng tinh thần quan trọng, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội từ cơ sở.
Hai là, mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân ngày càng được củng cố, tăng cường. Thông qua việc đẩy mạnh công tác dân vận, cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, đã từng bước khẳng định vai trò “gần dân, sát dân, vì dân”. Nhiều địa phương đã chú trọng lắng nghe, đối thoại trực tiếp với nhân dân, kịp thời giải quyết những kiến nghị, bức xúc chính đáng, qua đó tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cũng được phát huy, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở ngày càng đi vào thực chất, tạo điều kiện để nhân dân tham gia giám sát, phản biện xã hội và đóng góp ý kiến vào các chủ trương, chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống của mình. Qua đó, mối quan hệ giữa Đảng - Nhà nước - Nhân dân không chỉ được củng cố về mặt tổ chức mà còn được tăng cường về mặt niềm tin và sự gắn bó. Đây chính là cơ sở quan trọng để xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, tạo sự thống nhất ý chí và hành động trong toàn xã hội.
Ba là, các phong trào quần chúng tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc được triển khai sâu rộng, góp phần phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng “thế trận lòng dân”. Tiêu biểu là phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” đã được triển khai rộng khắp, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia. Thông qua các mô hình tự quản, tổ liên gia, tổ an ninh nhân dân, người dân đã tích cực phối hợp với lực lượng chức năng trong phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với các loại tội phạm, tệ nạn xã hội. Nhờ đó, nhiều vụ việc được giải quyết ngay từ cơ sở, không để phát sinh phức tạp. Cùng với đó, vai trò của chính quyền cơ sở ngày càng được nâng cao theo hướng gần dân, sát dân, kịp thời nắm bắt tình hình và xử lý các vấn đề phát sinh. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công cũng góp phần tăng cường sự hài lòng của người dân, củng cố niềm tin vào bộ máy chính quyền. Những kết quả đó cho thấy, “thế trận lòng dân” ở cơ sở đang từng bước được xây dựng vững chắc, tạo tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo đảm quốc phòng - an ninh trong tình hình mới.
Bốn là, mặc dù việc xây dựng “thế trận lòng dân” ở cơ sở đã đạt được những kết quả tích cực, song vẫn còn tồn tại không ít hạn chế, khó khăn cần khắc phục. Ở một số địa phương, niềm tin của một bộ phận nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền chưa thật sự vững chắc, chủ yếu do một số cán bộ còn quan liêu, thiếu sâu sát, việc giải quyết các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân như đất đai, an sinh xã hội chưa kịp thời, thỏa đáng. Tình trạng khiếu kiện, bức xúc xã hội còn diễn biến phức tạp, có nơi kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định. Công tác dân vận ở một số nơi còn hình thức, thiếu chủ động, chưa phát huy hiệu quả vai trò tập hợp, vận động quần chúng. Bên cạnh đó, tác động tiêu cực của không gian mạng và thông tin sai lệch, tin giả ngày càng gia tăng, làm ảnh hưởng đến nhận thức, tâm lý và niềm tin của nhân dân. Những hạn chế này đã tạo ra những “khoảng trống” trong xây dựng “thế trận lòng dân”, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, hiệu quả để khắc phục trong thời gian tới.
2.3. Giải pháp xây dựng và phát huy “thế trận lòng dân” ở cơ sở
Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước diễn biến nhanh chóng, phức tạp, việc xây dựng “thế trận lòng dân” ở cơ sở đang đặt ra nhiều yêu cầu mới mang tính toàn diện và cấp thiết. Trước hết, yêu cầu phải nhận thức đầy đủ hơn về vai trò chiến lược của “thế trận lòng dân”, coi đây là nền tảng bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và sức mạnh bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, những vấn đề nảy sinh từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các mâu thuẫn lợi ích ở cơ sở, tiếp tục đặt ra yêu cầu phải giữ vững niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Bên cạnh đó, sự gia tăng tác động của không gian mạng và hoạt động chống phá của các thế lực thù địch đang tạo ra những thách thức mới đối với nhận thức và tâm lý xã hội. Cùng với đó, yêu cầu gắn kết giữa phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng - an ninh ngày càng trở nên rõ nét, đòi hỏi “thế trận lòng dân” phải được đặt trong tổng thể phát triển bền vững.
Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực cấp ủy và phát huy vai trò người đứng đầu.
Trước hết, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng đối với việc xây dựng và phát huy “thế trận lòng dân” ở cơ sở. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định, bảo đảm định hướng chính trị đúng đắn và sự thống nhất trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của các cấp ủy, chính quyền và đội ngũ cán bộ, đảng viên về vai trò, ý nghĩa của “thế trận lòng dân” như một nền tảng chiến lược của quốc phòng - an ninh trong tình hình mới. Các cấp ủy cơ sở cần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, chủ động cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng thành chương trình, kế hoạch phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn; đồng thời tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng gần dân, sát thực tiễn, tăng cường đối thoại, lắng nghe và giải quyết hiệu quả các vấn đề phát sinh từ cơ sở. Bên cạnh đó, cần gắn việc xây dựng “thế trận lòng dân” với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ, đảng viên; kiên quyết phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhằm củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Khi tổ chức đảng ở cơ sở thực sự trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả thì đó chính là nền tảng quan trọng để xây dựng “lòng dân” bền vững.
Bên cạnh đó, cần đặc biệt coi trọng việc phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cơ sở trong xây dựng “thế trận lòng dân”. Người đứng đầu phải thực sự gương mẫu, gần dân, sát dân, lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề bức xúc, chính đáng của nhân dân. Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản lý, điều hành, kỹ năng dân vận và khả năng xử lý tình huống phát sinh trong thực tiễn. Việc phân công, phân cấp phải rõ ràng, gắn với kiểm tra, giám sát chặt chẽ, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng trách nhiệm. Khi người đứng đầu có uy tín, năng lực và trách nhiệm cao sẽ tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận trong nhân dân, từ đó xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc ngay từ cơ sở.
Thứ hai, nâng cao hiệu quả công tác dân vận, xây dựng mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân.
Công tác dân vận giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng và củng cố “thế trận lòng dân” ở cơ sở, bởi đây là cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Để nâng cao hiệu quả công tác này, trước hết cần quán triệt sâu sắc và nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên về vai trò của công tác dân vận trong xây dựng “thế trận lòng dân”, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị. Đồng thời, cần thực hiện nhất quán quan điểm “gần dân, hiểu dân, vì dân”, coi đây là nguyên tắc hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Các cấp ủy, chính quyền cơ sở phải thường xuyên bám sát địa bàn, nắm chắc tình hình đời sống, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, chủ động dự báo và kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Bên cạnh đó, cần đổi mới nội dung, phương thức công tác dân vận theo hướng thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức, hành chính hóa. Khi công tác dân vận được thực hiện tốt sẽ góp phần tạo dựng niềm tin, củng cố sự đồng thuận xã hội, biến “lòng dân” thành sức mạnh nội sinh to lớn.
Bên cạnh đó, việc kịp thời giải quyết những bức xúc, kiến nghị chính đáng của nhân dân là yếu tố then chốt để giữ vững niềm tin và sự ổn định từ cơ sở. Các cấp chính quyền cần tăng cường đối thoại trực tiếp với nhân dân, công khai, minh bạch thông tin và xử lý dứt điểm các vấn đề phát sinh, không để kéo dài, tích tụ thành điểm nóng. Đồng thời, cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tập hợp, phản ánh ý kiến của nhân dân, tham gia giám sát và phản biện xã hội. Khi người dân được lắng nghe, được tôn trọng và thấy quyền lợi của mình được bảo đảm, họ sẽ tích cực tham gia vào các hoạt động của cộng đồng, qua đó góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc.
Thứ ba, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân - nền tảng cốt lõi của “thế trận lòng dân”.
Phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân chính là “gốc của lòng dân”, là điều kiện tiên quyết để xây dựng và củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc. Thực tiễn cho thấy, khi đời sống của nhân dân được bảo đảm, quyền lợi chính đáng được tôn trọng, thì niềm tin đối với Đảng và Nhà nước được củng cố, sự đồng thuận xã hội được nâng cao. Vì vậy, các cấp ủy, chính quyền cần gắn chặt nhiệm vụ xây dựng “thế trận lòng dân” với phát triển kinh tế - xã hội, coi đây là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Đồng thời, cần kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng - an ninh ngay từ cơ sở, bảo đảm mỗi địa bàn vừa là không gian phát triển, vừa là khu vực phòng thủ vững chắc. Bên cạnh đó, cần tập trung phát triển sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, bảo đảm an sinh xã hội, từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống của nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền, bảo đảm sự phát triển hài hòa, bền vững. Những chênh lệch quá lớn về kinh tế - xã hội nếu không được giải quyết sẽ dễ làm nảy sinh tâm lý so bì, bất mãn, ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin và sự gắn bó của nhân dân. Do đó, cần ưu tiên nguồn lực đầu tư cho các địa bàn khó khăn, kết hợp phát triển hạ tầng, giáo dục, y tế và các dịch vụ công thiết yếu. Đồng thời, cần phát huy nội lực của địa phương, khuyến khích người dân tham gia phát triển kinh tế, nâng cao đời sống. Khi đời sống được cải thiện, niềm tin được củng cố, thì “thế trận lòng dân” sẽ ngày càng vững chắc, trở thành nền tảng quan trọng cho ổn định chính trị, tăng cường quốc phòng - an ninh và phát triển bền vững.
Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền và đấu tranh trên không gian mạng, góp phần bảo vệ và củng cố “thế trận lòng dân”.
Trong bối cảnh công nghệ thông tin và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một “mặt trận” quan trọng trong công tác tư tưởng và bảo vệ nền tảng chính trị. Do đó, việc đẩy mạnh tuyên truyền, đấu tranh trên không gian mạng có ý nghĩa trực tiếp trong việc xây dựng và củng cố “thế trận lòng dân” ở cơ sở. Các cấp ủy, chính quyền cần nâng cao nhận thức về vai trò của công tác này, chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, chính xác về các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng, tính thuyết phục và sức lan tỏa của các sản phẩm truyền thông, bảo đảm thông tin dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng; chủ động định hướng dư luận xã hội, không để bị động trước các luồng thông tin sai lệch. Khi người dân được tiếp cận nguồn thông tin chính xác, đầy đủ, họ sẽ có cơ sở để nhận diện, phân biệt đúng - sai, từ đó củng cố niềm tin vào hệ thống chính trị.
Bên cạnh đó, cần tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng một cách chủ động, kịp thời và hiệu quả. Các lực lượng chức năng cần phối hợp chặt chẽ trong việc theo dõi, phát hiện và xử lý các thông tin xấu độc, xuyên tạc, kích động nhằm gây hoang mang dư luận, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, cần chú trọng nâng cao “sức đề kháng” của xã hội thông qua việc trang bị cho người dân kỹ năng tiếp nhận, xử lý thông tin trên môi trường số. Việc kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa lan tỏa thông tin tích cực và đấu tranh phản bác thông tin sai trái sẽ góp phần tạo dựng môi trường thông tin lành mạnh, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong điều kiện mới.
Thứ năm, xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có năng lực, uy tín, gần dân và trách nhiệm.
Đội ngũ cán bộ cơ sở giữ vai trò trực tiếp trong việc xây dựng và củng cố “thế trận lòng dân”, bởi đây là lực lượng gần dân nhất, trực tiếp triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với nhân dân. Do đó, việc xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín là yêu cầu có ý nghĩa quyết định. Trước hết, cần chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực quản lý, kỹ năng vận động quần chúng và khả năng xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn. Đồng thời, phải coi trọng giáo dục đạo đức công vụ, xây dựng phong cách làm việc khoa học, tận tụy, liêm chính, thực sự “vì dân phục vụ”; kiên quyết phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với đội ngũ cán bộ. Khi cán bộ có năng lực, có uy tín, nói đi đôi với làm sẽ tạo được niềm tin trong nhân dân, góp phần củng cố sự gắn bó giữa chính quyền với người dân.
Bên cạnh đó, cần xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở theo hướng “gần dân, sát dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân”. Mỗi cán bộ phải thường xuyên tiếp xúc, đối thoại, lắng nghe ý kiến của nhân dân, kịp thời nắm bắt và giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm, biểu hiện quan liêu, xa dân, thiếu trách nhiệm, gây ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân. Việc bố trí, sử dụng cán bộ phải đúng người, đúng việc, gắn với đánh giá bằng kết quả thực tiễn và mức độ hài lòng của nhân dân, coi đây là thước đo quan trọng về hiệu quả công tác cán bộ. Khi đội ngũ cán bộ cơ sở thực sự là “cầu nối” vững chắc giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, thì “thế trận lòng dân” sẽ được củng cố bền vững, tạo nền tảng quan trọng cho ổn định chính trị và phát triển đất nước.
Thứ sáu, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ “thế trận lòng dân” từ cơ sở.
Nhân dân là chủ thể trung tâm của “thế trận lòng dân”, đồng thời cũng là nguồn lực quyết định để xây dựng và phát huy sức mạnh của thế trận này. Do đó, cần tạo điều kiện để nhân dân thực sự tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Trước hết, cần phát huy dân chủ ở cơ sở, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trên các lĩnh vực của đời sống xã hội; đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm công dân, ý thức chấp hành pháp luật và tinh thần tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Khuyến khích nhân dân tham gia đóng góp ý kiến, giám sát và phản biện đối với hoạt động của chính quyền. Khi người dân được tham gia, được lắng nghe và được tôn trọng, họ sẽ có trách nhiệm hơn với cộng đồng, từ đó hình thành sự đồng thuận xã hội bền vững. Đồng thời, cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin, tạo môi trường để nhân dân chủ động tiếp cận và hiểu đúng các chủ trương, chính sách, qua đó củng cố niềm tin đối với hệ thống chính trị.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của nhân dân trong tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Thông qua các phong trào như “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, các mô hình tự quản, tổ liên gia, người dân trở thành lực lượng quan trọng trong phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật và các nguy cơ gây mất ổn định xã hội. Khi mỗi người dân nâng cao ý thức trách nhiệm, chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, thì mỗi địa bàn cơ sở sẽ trở thành một “pháo đài” vững chắc. Đồng thời, cần phát huy vai trò của nhân dân trong việc nhận diện, đấu tranh với các thông tin sai trái, xuyên tạc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ cơ sở. Việc phát huy vai trò chủ thể của nhân dân không chỉ góp phần củng cố “thế trận lòng dân” mà còn tạo ra sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội trong tình hình mới.
3. Kết luận
Xây dựng và phát huy “thế trận lòng dân” ở cơ sở là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, quyết định đối với việc củng cố nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trong tình hình mới. Thực tiễn cho thấy, “lòng dân” vững chắc sẽ tạo nền tảng cho ổn định chính trị - xã hội, đồng thời là nguồn sức mạnh nội sinh to lớn để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Do đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, từ tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả công tác dân vận, phát triển kinh tế - xã hội đến xây dựng đội ngũ cán bộ và phát huy vai trò của nhân dân. Qua đó, góp phần củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận xã hội và bảo đảm phát triển bền vững đất nước./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, (2 tập), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tập 1, tr.114.
